Cookies

Deze website maakt gebruik van cookies voor het optimaliseren van de gebruikservaring.

  • functionele cookies

    Functionele cookies zijn noodzakelijk om de goede werking van deze website te garanderen. 

  • analytische cookies

    Cookies van Google Analytics en Hotjar worden door deze website gebruikt voor het anoniem analyseren van het gebruik van de website. 

  • tracking

    Deze website maakt optioneel gebruik van de zogenaamde Facebookpixel (tracking cookie) om advertenties te plaatsen die voor jou interessant kunnen zijn. Meer informatie over de privacy-aspecten hiervan is te vinden op Facebook

Ga naar content

Propaganda tegen de bevrijding

Stel je leeft in 1945 en wilt een belangrijke boodschap of nieuws onder de aandacht brengen van de gehele Nederlandse bevolking. Hoe doe je dat in een tijd zonder televisie en internet?

Tijdens de Tweede Wereldoorlog waren de radio en de krant de belangrijkste massamedia. Die leenden zich alleen niet of minder goed voor visuele communicatie, en ook toen wist men hoeveel impact een sterk beeld kon hebben. Daarom waren tijdens de oorlog en rond de bevrijding affiches mateloos populair.

Sla afbeelding over
Collage van affiches met politieke boodschappen en propaganda van rond 1945
i

(Klik voor volledige afbeelding)
Tijdens de oorlog en na de bevrijding werden affiches ingezet voor propaganda en om bekendmakingen te doen

Propaganda in de openbare ruimte

Affiches werden rond 1945 net als nu ingezet voor het maken van reclame, maar ook - veel meer dan nu - voor het verspreiden van politieke boodschappen en propaganda. Met onderstaande affiche bijvoorbeeld, riep de stichting Indië in nood op tot herstel van Indië als kolonie van Nederland. Volgens deze poster had de Indonesische bevolking niks te verwachten van de - uit de Japanse bezetting geboren - Indonesische zelfstandigheid. Voor orde en welvaart was ‘het Nederlandse gezag’ nodig.

Sla afbeelding over
Propaganda-affiche met de tekst:
Onder de rood-witte vlag
Terreur en Armoede
Onder het rood-wit-blauw
Orde en welvaart
i

(Klik voor volledige afbeelding)

Bekendmakingen: communicatie met het publiek

Naast prachtig geïllustreerde affiches waren ook ‘bekendmakingen’ een populair communicatiemiddel na de bevrijding. Omdat goede verbindingen via post en telefoon tijdens de bevrijding nog ontbraken, ging de communicatie deels via aanplakbiljetten. Die werden op speciale zuilen of openbare gebouwen gehangen, zoals het gemeentehuis. 

Onderstaande bekendmaking informeert de inwoners van Overijssel dat de provincie vanaf het moment van bevrijding onder militair gezag staat. Het Militair Gezag moest de orde handhaven en de overheidsdiensten waarnemen, totdat de democratie in Nederland weer hersteld was.

Sla afbeelding over
Propaganda-affiche met de tekst:

Militair Gezag

Ik maak bekend dat, ingevolge een Koninklijk Besluit van 11 September 1943, vanaf het oogenblik der bevrijding, het bevrijde gebied verkeert in een bijzonderen staat van beleg, gedurende welken tijd het Nederlandsch Militair Gezag ter plaatse de Nederlandsche Regeering vertegenwoordigt. 
In elke provincie zijn aangesteld een Provinciaal Militair Commissaris en meerdere Districtcommissarissen, die dus als vertegenwoordigers der Regeering het gezag ter plaatse uitoefenen. 
Namen, standplaats, bureaux deze Militaire Commissarissen zullen nader door aanplakking bekend worden gemaakt. 

De Militaire Commissaris in de provincie Overijsel
i

(Klik voor volledige afbeelding)

Een schat aan informatie

Van alle affiches en bekendmakingen uit de Tweede Wereldoorlog en rond de bevrijding zijn er duizenden bewaard gebleven. Deze zijn gedigitaliseerd en samengebracht door het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) en de KB op Het Geheugen. Samen vormen ze een schat aan informatie over het leven in Nederland rondom de bevrijding.