Cookies

Deze website gebruikt cookies voor een optimale gebruikerservaring.

[2]
[1]
Ga naar content
Sla hoofdafbeelding over
Foto van mensen die hand in hand door de straat gaan ten tijden van de bevrijding in 1945

75 jaar bevrijding

Geen gebeurtenis staat zo in ons collectieve geheugen gegrift als de Tweede Wereldoorlog. Dit jaar vieren we dat 75 jaar geleden een eind kwam aan de Duitse bezetting. Maar de bevrijding was niet alleen maar één groot feest.

Honderdduizenden mensen waren ontheemd, uitgehongerd en getraumatiseerd. Het land lag in puin. En aan de andere kant van de wereld, in Nederlands-Indië, begon juist een nieuwe oorlog.

Foto’s, video’s, dagboeken, kranten en objecten vertellen het complexe verhaal van die heftige periode. In dit thema vind je een greep uit de bijzondere verhalen rond het feest van de bevrijding en de rouwranden ervan.

> Lees meer over de bevrijding van Nederland

Vrijen met de bevrijder

Pagina's uit 'Meisje.... Look out for a baby!' Weergave in tekst en illustraties.

Menig Nederlands meisje stortte zich na de bevrijding in de armen van een Tommy of Yankee. Het boekje ‘Meisje, look out for a baby!’ waarschuwt deze meiden dat ze daarbij hun Bevrijdingsrok maar beter aan kunnen houden. Anders zitten ze over 9 maanden thuis met het resultaat. En die charmante geallieerde soldaat, die is dan allang weer naar huis.

Lees het hele verhaal

‘Moffenmeiden’ in beeld

Foto door Willem van de Pol van kaalgeschoren vrouwen

Overal in Nederland werden direct na de bevrijding collaborateurs en oorlogsmisdadigers opgepakt door de Binnenlandse Strijdkrachten. Hierbij hoorden ook vrouwen die ervan werden verdacht dat ze een relatie met een Duitser hadden tijdens de oorlog. Deze ‘moffenmeiden’ werden als extra vernedering kaalgeschoren en soms met verf of teer besmeurd. De foto die je hier ziet werd gemaakt door de fotograaf Willem van de Poll. Na de bevrijding reisde hij als staffotograaf van de Binnenlandse Strijdkrachten door heel Nederland om de bevrijding vast te leggen. Bij het Nationaal Archief vind je nog veel meer van zijn indrukwekkende foto’s.

Bekijk meer foto's bij het Nationaal Archief

De Bevrijdingsrok: herinneringen van stof

Bevrijdingsrok Kunstmuseum Den Haag op een mannequin

Kleurrijke patchwork rokken, gemaakt van stukjes stof met symbolische waarde. Na de bevrijding maakten vrouwen in heel Nederland zo’n Nationale Feestrok of Bevrijdingsrok. Hierin verwerkten ze persoonlijke ervaringen, zoals bijzondere data. Zo waren de rokken niet alleen een symbool voor vrijheid, maar ook een persoonlijke herinnering. Nu, 75 jaar later, maken Nederlanders opnieuw Bevrijdingsrokken. Op deze manier staan zij stil bij onze vrijheid in coronatijd.

Lees het hele verhaal

Propaganda tegen de bevrijding

Affiches met politieke boodschappen en propaganda van rond 1945

Toen de bevrijding in zicht kwam, wilde de Duitse bezetter niets liever dan angst en verwarring zaaien onder het Nederlandse bevolking. Dit deden ze onder andere met affiches die ze overal aanplakten. Zo konden ze hun propaganda versterken met beeld, iets wat in de krant nog niet goed kon. Na de bevrijding maakte deze Duitse propaganda plaats voor ‘bekendmakingen’: posters met informatie voor het, bijvoorbeeld over nieuwe regels en besluiten. Talloze van deze affiches en bekendmakingen zijn nu digitaal te bekijken. Een uniek doorkijkje op Nederland in bevrijdingstijd!

Lees het hele verhaal

De moeizame bevrijding van Noord-Brabant

Toen Antwerpen op 4 september 1944 werd bevrijd, gloorde er hoop aan de Noord-Brabantse horizon. Het einde van de bezetting van nabij! Maar een snelle bevrijding zat er niet in. Er volgden twee maanden van spectaculaire operaties en felle Duitse tegenaanvallen. Geen dorp of stad kwam de strijd ongeschonden door en er vielen veel, heel veel burgerslachtoffers. Benieuwd naar waarom de bevrijding van Noord-Brabant zo moeizaam ging?

Lees het hele verhaal bij Brabants Erfgoed

Filmen op eigen risico

Fragment film Frits Thors: kinderen met fiets versierd met Amerikaanse vlag

Filmen in oorlogstijd: dat was een groot risico. Toch pakte Frits Thors de camera op en legde de laatste maanden dat Nederland bezet was vast op 8mm films. In zijn 48 minuten durende film – met voice-over - zie je hoe hij en zijn vrouw stiekem Radio Oranje luisteren. Op grote kaarten houden ze bij waar de geallieerden zijn. Later, na de bevrijding, filmde hij de aankomst van de koninklijke familie en de intocht van de geallieerde soldaten in verschillende steden.

Bekijk de film bij Beeld en Geluid

Een fatale achtervolging

Foto van de kogels van Antoon De Lange
Amstelveen, 7 mei 1945. Terwijl de vlaggen al twee dagen uithangen, gaat verzetsheld Antoon de Lange achter een groepje gewapende SS'ers aan ten zuiden van de stad. Na een wilde achtervolging te voet, in een roeiboot en op de fiets volgt een vuurgevecht waarbij Antoon tweemaal in zijn hoofd wordt getroffen. Hij is op slag dood. De kogels die Antoon de Lange hebben gedood zijn door de Binnenlandse Strijdkrachten aan Ans de Vall gegeven, de verloofde van Antoon. Na haar overlijden schonken haar kinderen de kogels aan het Vrijheidsmuseum in Groesbeek, waar ze te bekijken zijn. Lees het hele verhaal op Collectiegelderland.nl

'Citymarketing' voor geallieerde soldaten

Afbeelding van het voorblad van het boekje voor Canadese soldaten: A.B.C. for soldiers on leave
i

Voorblad van het boekje voor Canadese soldaten: A.B.C. for soldiers on leave

A staat voor Amsterdam, de stad vol vrouwen en vertier! Het ABC for soldiers on leave, een satirisch ‘handboek’ voor geallieerde soldaten, windt er geen doekjes om. Tijdens je verlof vermaak je je met twee dingen: rokkenjagen en drinken. De geestige tekeningen bij elke letter maken het boekje helemaal af. Bekijk het boekje bij de KB

De hereniging van de familie Muller

Foto van geel kinderjurkje van Elianne Muller
Na de vreugde van de bevrijding volgde voor veel Joodse ouders een moeilijke zoektocht naar hun kinderen, die ze tijdens de oorlog uit het oog waren verloren. Dat gold ook voor de ouders van Elianne Muller. Tijdens de oorlog brachten ze hun dochtertje onder bij kennissen in de hoop dat ze daar veilig zou zijn. Het laatste gezin waar Elianne verbleef was de familie Thijssen, die een prachtig oranje jurkje voor haar maakten om de Noord-Brabantse bevrijding in te vieren. Toen heel Nederland bevrijd was, plaatste Hein - de vader van Elianne - advertenties in verschillende kranten in de hoop zijn dochter terug te vinden. Hij beschreef daarin haar opvallende rode haar. Dat werkte: Elianne en haar ouders vonden elkaar weer. Een uitzonderlijke hereniging! Bekijk het jurkje en de advertenties bij het Joods Cultureel Kwartier

Unieke beelden uit een Japans vrouwenkamp

Still met twee vrouwen naast de Nederlandse vlag in het vrouwenkamp Aek Paminke

Twee magere vrouwen in hun mooiste jurken klimmen op een verhoging. Ze hijsen de Nederlandse vlag, aan hun voeten staat het portret van koningin Wilhelmina. Het is 24 augustus 1945. De Tweede Wereldoorlog is dan officieel al negen dagen afgelopen, maar dat nieuws heeft de vrouwen die gevangen zitten in het Japanse vrouwenkamp Aek Pamienke op Noord-Sumatra nog maar net bereikt. Zij vieren de capitulatie van Japan nu pas. Een uitbundig feest is het niet: vanwege de onveilige situatie buiten het kamp komt aan hun onvrijheid voorlopig nog geen einde. De beelden zijn uniek. De vrouwen hebben de camera, evenals de vlag en het portret, jarenlang verborgen weten te houden voor dit moment.

Lees het hele verhaal

De vloggers van de bevrijding

Zwart-wit-afbeelding van twee jonge blonde vrouwen die bij een tank staan, omringd door geallieerde soldaten te Groningen na de bevrijding.

3, 2, 1… actie! Tijdens de oorlog spaarden veel amateurfilmers hun filmrolletjes op tot de dag van de bevrijding. Toen het zo ver was filmden ze de feestelijke intochten, maar bijvoorbeeld ook hoe NSB’ers werden opgepakt en moffenmeiden werden kaalgeschoren. Dankzij Beeld en Geluid zijn deze bijzondere amateurfilms nu online te bekijken.

Bekijk de amateurfilms bij Beeld en Geluid

Otto Frank keert terug naar Amsterdam

Foto van Otto Frank, Miep Gies, Otto Frank, Bep Voskuijl, Johannes Kleiman (links achter) en Victor Kugler na terugkomst in Amsterdam in 1945
i

Miep Gies (links voor), Otto Frank en Bep Voskuijl. Johannes Kleiman (links achter) en Victor Kugler

Het is 27 januari 1945. Terwijl de bevrijding van Nederland nog bezig is, wordt Auschwitz bevrijd door het Russische Rode Leger. Otto Frank – de vader van Anne Frank - is een vrij man. Via de Sovjet-Unie en Marseille reist Otto terug naar Amsterdam, waar hij op 3 juni 1945 aankomt. Een maand later hoort hij over het tragische lot van zijn dochters en leest hij Annes dagboek voor het eerst. Bekijk het aangrijpende verhaal van Otto Franks terugkeer op de interactieve tijdlijn van de Anne Frank Stichting.

Bekijk de tijdlijn bij de Anne Frank Stichting

Discriminatie van een verzetsheld

Foto van verzetsheld Leo Lashley

Nog nooit eerder had hij een bevalling gedaan, maar de plicht riep. De in Suriname geboren oogarts Leo Lashley was de enige arts die tijdens de oorlog een zwangere, ondergedoken vrouw wilde helpen. En hij deed meer: Lashley protesteerde tegen de oprichting van de nazistische artsenvereniging en hielp gezinnen onderduiken. Met recht een verzetsheld! Na de oorlog was Lashley eerst nog betrokken bij de opbouw van het gemeentebestuur in Rotterdam, maar vertrok daarna al snel uit Nederland. De pijnlijke reden: "Daar hij kleurling is, zou hij in zekere mate uit deze functie zijn gewerkt".

Lees het hele verhaal bij The Black Archives

De DUKW: een bijzonder voertuig

Afbeelding van een replica van een zinken amfibievoertuig, een DUKW
Op 3 oktober 1944 bombarderen de geallieerden de dijken rondom Walcheren om de Duitse positie te verzwakken. Het land komt onder water te staan, tot wel 80% bij vloed. Herman Goossen werkt in die tijd bij de PTT en wordt ingeschakeld om het telefoonnet te herstellen. Tijdens zijn inspectierondes vervoeren de geallieerden hem naar de telefooncentrales met een DUKW: een voertuig dat geschikt is voor vervoer over land én water. Gefascineerd door dit bijzondere amfibievoertuig maakt Herman een zinken schaalmodel van de DUKW voor zijn zoontje Wim. Tegenwoordig is dat schaalmodel te zien in het Bevrijdingsmuseum Zeeland. Lees meer over de DUKW bij Bevrijdingsmuseum Zeeland

Bevrijding van de Japanse kampen

Niet voor iedereen betekende de bevrijding vrijheid. In Nederlands-Indië breekt na de Japanse capitulatie de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog uit. Voor hun eigen veiligheid moeten de Nederlanders en Indische Nederlanders die opgesloten zitten in de zogenoemde Jappenkampen daar blijven. Ironisch genoeg krijgen de verslagen Japanners de opdracht hen te beschermen. Op deze foto van het Nederlands Instituut voor Militaire Historie is te zien hoe sergeant Kruis informatie inwint over Japanse wreedheden tijdens de Japanse bezetting.

Bekijk meer beelden bij het NIMH

Gevangen tussen twee vuren

Foto van Gezin Bij Kapot Huis in Leuth, Gelderland
Pal aan de Duitse grens, ten oosten van Nijmegen ligt Leuth: een dorpje in de Ooijpolder dat tijdens de Tweede Wereldoorlog maanden ingeklemd zat tussen de Duitse en geallieerde linies. Nadat de Duitsers de Ooijpolder onder water hadden gezet als verdedigingslinie, moesten de bewoners voor hun veiligheid vertrekken. Vuurgevechten troffen Leuth hard; de originele dorpskern werd vrijwel geheel verwoest. Toen de oorlog voorbij was keerden de families Langens-Jans en Langens-Frieling terug naar de Steenheuvelsestraat in Leuth. Op de foto is te zien hoe ze hun huis daar aantroffen: zwaar beschadigd, maar nog fier overeind. Bekijk meer foto’s op Gelderlandherdenkt.nl

Te vroeg gejuicht

Knipsel van het Manifest in de speciale bevrijdingseditie van de 'Kroniek van de Week'

Begin september 1944 drukte de Leidse illegale krant Kroniek van de Week alvast een feestelijk bevrijdingsnummer. In de krant stond onder andere een dankwoord aan de geallieerden en een speciaal bevrijdingslied. Maar de bevrijding van het noorden van Nederland liet op zich wachten en de hele oplage van de krant moest onder de grond worden verstopt. Toen de krant in mei 1945 weer werd opgegraven bleek de inhoud alleen zo verouderd dat hij nooit meer is verspreid. Gelukkig is de editie nog te bekijken via digitaal archief Delpher.

Bekijk de hele krant op Delpher.nl

Vier uur voor de bevrijding

Bericht over Duitsch barbarisme naar aanleiding van de Stadhuisramp in Heusden

Catharina de Laat, Gerardus van Ooijen, Pieter van Vugt en 197 anderen schuilden in de nacht van 4 op 5 november 1944 in de kelder van het stadhuis van Heusden voor het oorlogsgeweld tussen de Duitsers en de geallieerden. Onaangekondigd bliezen de Duitsers die nacht de toren van het stadhuis op, vier uur voor de bevrijding van Heusden. Het hele gebouw stortte in; de Heusdenaren in de kelder konden geen kant op. 134 van hen overleefden de stadhuisramp niet. Verdiep je in de slachtoffers op Oorlogslevens.nl, hét startpunt voor onderzoek naar beschikbare bronnen over personen in de Tweede Wereldoorlog.

Lees meer op Oorlogslevens.nl

Wisseling van de wacht in het Oranjehotel

Foto voor het Oranjehotel Den Haag na de bevrijding
Zat je tijdens de Tweede Wereldoorlog in het verzet en werd je gepakt? Dan was de kans groot dat je in het Oranjehotel belandde. In deze politiegevangenis in Scheveningen hebben tijdens de oorlog in totaal zo’n 25.000 verzetslieden, Joden, Roma en Sinti vastgezeten. Toen de Duitsers zich op 5 mei overgaven, kwamen deze gevangenen nog niet direct op vrije voeten. Pas vanaf de volgende dag werden ze bevrijd door Binnenlandse Strijdkrachten. Op een groentekar werden de verzetshelden naar Utrecht vervoerd, waar ze onder andere te zien kregen hoe ‘moffenmeiden’ werden kaalgeschoren. Een paar dagen later kreeg het Militair Gezag de leiding over het Oranjehotel en kwamen de eerste nieuwe ‘bewoners’ aan: collaborateurs, waaronder NSB-leider Anton Mussert. Tegenwoordig is het Oranjehotel een nationaal monument ter herinnering aan de gevangenen die tijdens de oorlog hebben vastgezeten. Lees meer over het Oranjehotel en de bevrijding